кімге арналған?
Халықаралық математиктер жаттықтырушысы
"Ирина Қайратқызы" тобының бұрынғы бас режиссері
"Шайдың құрамы мен сапасын анықтау"; "Өз қолыңызбен сабын көпіршігі ерітіндісі";
"Йод сағаты"; "Әр түрлі тағамдардан С витаминін анықтау".
«Диалог». Симуляциялық ойын арқылы ораторлық өнер трендтерімен таныстыру.
"Бағдарламашының сөзжұмбақтары"
7-11 сынып оқушыларына арналған интеллектуалды ойындар.
Қазақ даласының тірі әлемі: биологиялық әртүрлілік
Қазақ даласы кеңістігімен ғана емес, тіршілік иелерінің алуан түрлілігімен де құнды. Дала, шөлейт, шөл, өзен аңғары және Каспий маңы табиғи аймақтары бір-бірімен байланысып, өсімдіктерге, жануарларға, құстарға және ұсақ ағзаларға ортақ экожүйе қалыптастырады.
Биологиялық әртүрлілікті тану табиғатты қорғаудың алғашқы қадамы саналады. Abay Gylym Fest фестивалінде оқушылар, мұғалімдер, ата-аналар мен балалар ғылыми тәжірибе, робототехника, дәріс және интерактивті тапсырмалар арқылы қоршаған ортаның заңдылықтарын зерттей алады.
| Табиғи орта | Ерекше тіршілік иелері | Экожүйедегі рөлі | Негізгі қауіп |
|---|---|---|---|
| Дала | Киік, бозторғай, бетеге | Топырақты сақтау, қоректік тізбекті қолдау | Жердің шамадан тыс игерілуі |
| Шөлейт | Қарақұйрық, жусан, саршұнақ | Қуаң ортаға бейімделген тепе-теңдік | Су тапшылығы |
| Каспий маңы | Итбалық, қоқиқаз, бекіре | Су айдынының табиғи тұрақтылығы | Ластану, браконьерлік |
| Өзен-көлдер | Бірқазан, қамыс, балық түрлері | Су айналымы мен құстарға мекен | Арнаның өзгеруі |
Тіршілік жүйесінің негізі
Биологиялық әртүрлілікке белгілі бір аумақтағы барлық тірі ағзалар, олардың генетикалық ерекшеліктері және экожүйелер арасындағы байланыс жатады. Бір өсімдік түрінің жойылуы жәндіктерге, құстарға, топырақ құрамына және адам пайдаланатын табиғи ресурстарға әсер етуі мүмкін.
Қазақ даласындағы түрлер қатаң климатқа бейімделген. Жусанның тамыры ылғалды тереңнен іздесе, киік ұзақ қашықтыққа көшіп, жайылымды тиімді пайдаланады. Осындай бейімделу үлгілері табиғаттың үздіксіз өзгеріс жағдайында өмір сүру қабілетін көрсетеді.
Дала мен шөлейт белдеулері
Сарыарқа, Торғай ойпаты және Батыс Қазақстан далаларында бетеге, селеу, жусан тәрізді өсімдіктер өседі. Бұл шөптер топырақты жел эрозиясынан қорғайды, ал олардың тұқымы мен жапырағы көптеген жәндік пен жануарға қорек болады.
Киік, қарақұйрық, дала қыраны және бозторғай сияқты жануарлар ашық кеңістіктің табиғи келбетін айқындайды. Мал жаю тәртібін сақтау, көшу жолдарын бөлмеу және заңсыз аң аулауға жол бермеу осы мекендердің тұрақтылығын күшейтеді.
Каспий маңының байлығы
Атырау өңірі Каспий теңізі, Жайық өзені, сағалар мен қамысты алқаптардың тоғысқан жерінде орналасқан. Мұнда су құстары аялдайтын маңызды орындар бар. Қоқиқаз, бірқазан, аққу және басқа құстардың маусымдық қозғалысы өңірдің халықаралық табиғи маңызын арттырады.
Каспий итбалығы мен бекіре тұқымдас балықтар ерекше қорғауды қажет етеді. Су сапасын бақылау, жағалауды таза ұстау және балық қорын қалпына келтіру жұмыстары ғылыми зерттеу мен жауапты қоғамдық әрекетті қатар талап етеді.
Өзен-көлдердегі табиғи тепе-теңдік
Жайық өзені бойындағы тоғайлар мен сулы-батпақты жерлер көптеген тіршілік иесіне баспана береді. Қамыс қопалары ұя салатын құстарды қорғайды, су өсімдіктері артық қоректік заттарды сіңіреді, ал ұсақ жәндіктер балықтар мен құстарға қорек болады.
Су экожүйесін сақтау үшін тұрмыстық қалдықтарды өзенге тастамау, жағалаудағы өсімдіктерді орынсыз жұлмау және су ресурстарын үнемдеу маңызды. Оқушылар судың мөлдірлігін, қышқылдығын немесе құрамындағы ұсақ ағзаларды зерттеу арқылы экологиялық бақылаудың қарапайым әдістерін меңгере алады.
Адам әрекеті және қорғау
Жол құрылысы, кен өндіру, шамадан тыс жайылым және заңсыз аулау табиғи мекендердің бөлшектенуіне әкелуі мүмкін. Климаттың жылынуы құрғақшылықты күшейтіп, кейбір өсімдіктер мен жануарлардың таралу аймағын өзгертіп жатыр.
Қорықтар, ұлттық парктер және табиғи резерваттар сирек түрлерді қорғауға мүмкіндік береді. Алайда табиғатты сақтау тек арнайы аумақтармен шектелмейді: әр адам қоқысты сұрыптап, суды үнемдеп, жабайы жануарды мазаламау арқылы экожүйеге үлес қоса алады.
Ғылым, STEAM және табиғатты тану
Табиғатты зерттеу биологиямен бірге география, химия, математика, инженерия және өнерді қамтиды. Мысалы, оқушылар өсімдік картасын жасап, жануарлардың қозғалысын дерек арқылы талдап немесе су тазартуға арналған шағын сүзгі құрастыра алады.
Экологиялық модельдеуде ықтималдық пен статистика да маңызды. Түрдің кездесу жиілігін есептеу, популяция өзгерісін болжау немесе қоректік тізбекті ойын түрінде көрсету үшін ықтималдыққа арналған материал сияқты түсіндіру тәсілдері пайдалы болуы мүмкін. Мұндай байланыс күрделі ғылыми ұғымдарды балаларға түсінікті етеді.
Фестивальдегі ортақ тәжірибе
Abay Gylym Fest бағдарламасында биологияға жақын шеберлік сабақтары, ғылыми дәрістер, робототехника турнирлері және интерактивті алаңдар қарастырылған. Қатысушылар табиғи нысандарды бақылап қана қоймай, өз зерттеу сұрағын құрып, тәжірибе нәтижесін көпшілікке таныстыра алады.
Фестивальдің инклюзивті ортасы әр баланың қызығушылығына сай әрекет таңдауға жол ашады. Бірі құстарды бақыласа, екіншісі экологиялық робот жасап, үшіншісі табиғат пен өнердің байланысын зерттей алады. Іс-шара Атырауда 25 қарашада өтеді, сондықтан өзіңізге лайық бөлімге алдын ала фестивальге тіркелу арқылы қатысу орнын белгілеуге болады.
Табиғи мұраны қорғау білімнен, бақылаудан және ортақ жауапкершіліктен басталады. 25 қарашада фестивальге келіп, қазақ даласының тірі әлемін ғылыми тәжірибе, шығармашылық жоба және пайдалы пікір алмасу арқылы бірге зерттеңіз.
жеке консультацияға ұтыс ойыны
Мультимедийные Науки, университет СДУ
(қатысушылар саны шектеулі)
(қатысушылар саны шектеулі)
Әбілқайыр хан даңғылы, 58.
